KAYBOLAN CAMİ; Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii

KAYBOLAN CAMİ; Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii

Çizimleri İtalya'da Udine Müzesi’nde Kendisi Ortada Yok

Beyoğlu İlçesi'nde, Karaköy meydanının doğu­sunda Halil Ağa ve Kemankeş sokaklarının arasında kalan kısmın meydana bakan kesiminde bulunan Karaköy Mescidi yerinden söküldüğü 1958 senesinden beri kayıp. İstanbul'un yeniden imarı adı altında "Yıldırım Yıkma Harekâtı" ola­rak adlandırılan büyük istimlak ve yıkım operasyonu sırasında bu cami de yıktırıldı.

Fâtih Sultan Mehmed Han devrinde bu­rada inşâ edilmiş olan mescid, daha sonra Merzifonlu Kara Mustafa Paşa tarafından fevkânî bir cami olarak yeniden yaptırılmış­tı. Cami zamanla harab olduğundan Sultan İkinci Abdülhamîd Han tarafından yeniden inşâ ettirilmiştir. İtalyan mimar Raimondo D'Aronco tarafından mimarisi tasarlanmış olan camiin o zamanki planları İtalya'nın Udine Şehir Müzesi'nde (Musei Civici) halen mevcuttur.

Bu seviyede ehemmiyetli bir yapının sa­dece meydan düzenlenirken hiç ehemmiyet verilmeden yıkılması, en mühimi ise yıkıldığı yerin meydan düzenlemesinde kullanılma­ması tartışmanın esasını teşkil etmektedir. İlk anda Kınalı Ada'da tekrar tesis edilmek üzere taşları tek tek numaralanıp sökülen cami, iki parçası dışında tamamıyla kaybolmuştur. Halı ve seccadeleri çalınmış, çok kıymetli olan avizesi yok olmuş, mihrap ve minberinin Mercan'daki Atik İbrahim Paşa Câmii'ne monte edildiği söylenmişse de bunun da doğru olmadığı ve eserle­rin de kaybolduğu anlaşılmıştır. Artık sadece târihî fotoğraflarda kalan bu cami, günümüzde "Kaybo­lan Cami" olarak anılmaktadır.

Yedikıta
Sayı 3, Kasım 2008
www.yedikita.com.tr

Kaynaklar

Afife Batur, "Karaköy Mescidi", Dünden Bugüne İstanbul Ansiklo­pedisi, IV, İstanbul 1994, s. 456-458 (Bu yazıda cami hakkında çok güzel malumat vardır).

Eski İstanbul Fotoğrafları Albümü, İstanbul.

Cami hapishane yapılmıştı. Bilin bakalım tuvaleti neresiydi?

Cami hapishane yapılmıştı. Bilin bakalım tuvaleti neresiydi?

Necdet Sakaoğlu’ndan hazin bir hatıra;

''Bundan 50-55 sene evvel [1945-1950 yıllarına rastlıyor] benim çocukluğumu geçirdiğim kasabada [Divriği'de], Cedid Mustafa Paşa Camisi hapishane olarak kullanılıyordu. Taş bir bina olduğu için tercih edilmişti; zaten o yıllarda camilerin çoğu kapalıydı.

Mahkûmlar ayaklarını pencereden dışarı çıkarırlar, türkü söylerlerdi akşama kadar. Sokaktan geçerken, mahkûmlardan korkardık, sanki pencereden üzerimize atlayacaklar gibi gelir, ta uzaktan geçmeye çalışırdık. Camide tuvalet de, su da yoktu.

Yıllar sonra benden yaşça daha büyük olan ve o yılları daha iyi hatırlayan bir emekli hâkime, mahkûmların tuvalet ihtiyaçlarını nasıl giderdiğini sordum:
“Mihrabın önüne büyük bir küp konmuştu. İki yanına inşaat iskelesi gibi iskele kurulmuş, iki de tahta uzatılmıştı. Mahkûmlar bu iskeleye çıkıp küpü kullanıyorlardı. Küp dolunca da gardiyan, kulpundan sırık geçirip iki mahkûmun omuzuna veriyor, dereye boşalttırıyordu.''

Daha sonra hapishane bir eve taşındı. Penceresinde demir falan yoktu.''

Kaynak: Osman Köker, “Necdet Sakaoğlu’yla Osmanlı’da idamlar üzerine”, Toplumsal Tarih, Sayı: 91, Temmuz 2001, s. 12